Lífeyrissjóðir „hálfbirta“ gögn

Á árunum fyrir hrun var traust almenn­ings á líf­eyr­is­sjóðum fremur hátt eða um 30-40%. Eftir hrun hrap­aði traustið niður í um 8% árið 2013 og hefur síðan þá mælst á bil­inu 13-20% (MMR) og er því óhætt að segja að enn sé nokkuð í land að traust almenn­ings á líf­eyr­is­kerf­inu sé á við­un­andi stað.

Í mörg ár hefur almenn­ingur kraf­ist þess að líf­eyr­is­sjóðir birti ávöxtun sjóða með aðgengi­legum hætti. Í umhverfi þar sem mikið traust rík­ir, er slíkt auð­sótt mál, enda er um að ræða sjálf­sagða kröfu um eðli­legt gagn­sæi. En líf­eyr­is­sjóðir tóku í fyrstu dræmt í þessa ósk almenn­ings og nefndu að slíkt væri óþarfi, almenn­ingur ætti bara að treysta sjóð­un­um. Eftir margra ára ítrek­anir og þrýst­ing frá fjöl­miðlum sögð­ust líf­eyr­is­sjóðir þó á end­anum ætla að birta tölur um ávöxtun og hefur það nú nýlega gerst. Líf­eyr­is­sjóðir birtu á dög­unum upp­lýs­ingar um ávöxtun sinna sam­eign­ar­sjóða (skyldu­líf­eyr­is­sjóða) á vef sín­um, lif­eyr­is­mal.­is. Olli það þó von­brigðum þegar í ljós kom hvað lítið af gögnum voru birt og hvað þau voru sett fram á ólæsi­legan máta. Má í stuttu máli segja að líf­eyr­is­sjóðir hafi rétt svo hálf­birt gögn, og tæp­lega þó, ef grannt er skoð­að.

Líf­eyr­is­sjóðir birta nú aðeins gögn aftur til árs­ins 2009 og sýna engin eldri gögn sem þó liggja fyrir og birta engin gögn af hrunsár­unum eða á árunum fyrir hrun. Þó eru til gögn sem liggja fyrir aftur til 1997 fyrir alla sjóði og fyrir marga hverja eru til gögn mun lengra aft­ur. Að auki eru heild­ar­tölur fyrir kerfið til­búnar aftur til árs­ins 1971 og því er mikið til af gögnum sem ekki þótti ástæða til að birta nú. Að birta aðeins síð­ustu 10 árin af þeirri 20-25 ára gagna­sögu sem liggur fyrir er ekki til þess fallið að auka traust almenn­ings á líf­eyr­is­kerf­inu.

Fyrir ein­stak­ling sem fæddur er 1970 má gera ráð fyrir að við­kom­andi hafi byrjað að fullu að greiða í líf­eyr­is­sjóði um 25 ára ald­ur, árið 1995. Ef þessi ein­stak­lingur vill skoða stöðu sína í upp­lýs­inga­veitu líf­eyr­is­sjóða þá fær hann ekk­ert að vita um ávöxtun sjóða fyrstu 14 greiðslu­árin sín. Þó er þarna um að ræða ár þar sem mikið reyndi á kerfið og má sjá út frá gögnum hverjir tóku óþarf­lega mikla áhættu á mik­il­vægum augna­blikum í for­tíð­inni. Ekki er hægt að sjá þetta í þeim gögnum sem líf­eyr­is­sjóðir birta nú. Við­kom­andi ein­stak­lingur fær aðeins að sjá 41,6% af þeim gögn­unum sem liggja fyrir en meiri­hluta gagna (58,3%) er vís­vit­andi haldið frá.

Auð­vitað á líf­eyr­is­kerfið að birta öll gögn, eins langt aftur og hægt er og brjóta upp gögn fyrir hvern sjóð og hvert ár. Þegar leitað er eftir svörum hjá líf­eyr­is­sjóðum er sagt að slíkt sé óþarfi af því að það séu svo fáir sem vilji sjá alla sög­una. Einnig nefna þeir að það sé miklu gagn­legra að skoða bara stutt aftur í tím­ann, það sé vill­andi fyrir almenn­ing að vera skoða sög­una aftur fyrir hrun. Þetta er auð­vitað alrangt. Það er alltaf til gagns að hafa allar upp­lýs­ingar þó ekki sé nema til að koma til móts við nútíma­kröfur um gagn­sæi. Að hálf­birta gögn er að segja að gagn­sæi sé óþarf­i.

Helm­ingur gagna gefur auð­vitað aðeins hálfa mynd. Núver­andi birt­ing á ávöxt­un­ar­tölum líf­eyr­is­sjóða­kerf­is­ins kallar nefni­lega fram skekkta mynd af nið­ur­stöð­um. Dæmi eru um sjóði sem sýn­ast í gögnum nú vera með þeim bestu þegar lengri saga þeirra myndi sýna að þeir eru með þeim lök­ustu. Og öfugt. Er það rétt­læt­an­legt hjá líf­eyr­is­kerf­inu að gefa þannig skakka mynd til almenn­ings? Svona við­heldur líf­eyr­is­kerfið skorti á traust­i.

(Þessi grein birtist einnig í Kjarnanum, sjá hér.)

Facebook Comments

Check Also

Mestu vaxtalækkanir í áraraðir

Í kjölfar vaxtahækkana á húsnæðislánum hjá einstaka lífeyrissjóðum hafa spunnist upp miklar umræður hvenær réttlætanlegt …